Over grenzen (Narva)

We zitten in Narva aan de rivier de Narva bij het kasteel. Aan deze kant de NAVO, de Eu en Estland, aan de overkant Rusland. Daar wordt op 9 mei, over zes dagen, de dag van de Overwinning op Nazi-Duitsland gevierd. Ze zijn al druk aan het opbouwen.

Ondertussen ben ik in café Old Trafford beland op het Peetri plein. Het plein bij de grensovergang waar de Narva webcam op gericht is. Het is voor mij een bijzondere ervaring om hier te zijn. De webcam van Narva volg ik sinds een half jaar dagelijks vanuit huis. Altijd staan er rijen voor de grensgebouwen . Met Kerst stond er een hele lange rij. De kerstboom bracht nog wat vrolijkheid. De rij wordt veroorzaakt door de controle op de sancties en de beperkte inzet van Estse douanebeambten. De mensen lopen mondjesmaat na de controle de brug over naar de overkant.

In Trouw schreef Cees van der Laan over de situatie aan de grens in Narva een prachtig artikel. (lees hier)

Wij gaan vandaag met de bus naar de monding van de Narva in de Oostzee. De uiterste noordoostelijke grens tussen Estland en Rusland. Langs een begraafplaats rijden we en er stappen allemaal mensen uit met plastic tasjes met bloemen. Op deze dag worden ook de graven verzorgd. Het voelt warm. Het moeten haast wel Russen zijn, want 90 % van de bevolking hier is Russisch. Russen zijn ook gewone mensen.

Vanaf de laatste bushalte lopen we naar het strand. We kijken uit over de Oostzee en wanneer we naar het oosten kijken zien we aan de andere kant van de Narva de bossen in Rusland. Even verderop vaart een bootje van de grenspolitie. Hier de rivier overzwemmen gaat je niet lukken. De stroming is te sterk.

Het weer is vriendelijk, zonnig. Zo anders voelt de sfeer aan de grens.

3 mei 2025

Tip: Bram Jongejan schreef een essay over Narva dat hier te lezen is. Het verhaalt indringend en actueel over het wonen in deze stad op de grens van Oost en West. Zeer lezenswaardig.

Over grenzen (Ruslui)

Gisteren en vandaag reizen we de Ruslui achterna. Gisteren deden we het traject Klaipéda – Riga en vandaag Riga – Narva. Karina Meeuwse schreef er een boek over. In Vriezenveen is een klein lokaal historisch museum. In 2012 waren we in Sint Petersburg en hebben we diverse gebouwen van deze handelaren bezocht. Nu gaat dat niet lukken, omdat voor ons als toerist een bezoek aan Rusland niet mogelijk is. Code Rood.

“Opkomst en ondergang van de Vriezenveense Ruslui”, Karina Meeuwse

Een boek over families uit Vriezenveen die van 1720 – 1920 handel dreven met St. Petersburg.

“Door omstandigheden gedwongen kwamen de Vriezenveners in Rusland terecht. Ze worstelden zich uit de armoede omhoog en hun aanwezigheid in de Russische hoofdstad kreeg betekenis, een plek, zoals je nu nog steeds kunt zien als je St. Petersburg bezoekt. Tweehonderd jaar later worden de Ruslui opnieuw door de omstandigheden gedwongen te kiezen: terug naar een, inmiddels van hen vervreemd, vaderland of blijven in een onherkenbaar Rusland. Arm zijn ze gegaan, arm zijn ze teruggekomen. Daartussenin ligt een verhaal over wilskracht en doorzettingsvermogen, over pure noodzaak en wanhoop, hartstocht en gedrevenheid: het verhaal van de Ruslui.”

Egbert Engbers, een van de Rusmannen, verwoordt het alsvolgt: “In Nederland is men een Rus en in Rusland een “Gollander”. Twee culturen stormen op je in, toch versmelten zij niet, maar blijven als twee grote, evenwijdige stromen het leven beheersen.”

Volgens de achterflap van het boek: “Dankzij hun gezonde handelsgeest en pioniersmentaliteit werkten de Ruslui zich gaandeweg op tot succesvolle kooplieden. Ze vestigden zich permanent in St. Petersburg en stichtten er de Vriezenveens kolonie. De band  met Vriezenveen bleef bestaan en regelmatig reisden de Ruslui naar hun vaderland, dwars door een Europa dat voortdurend aan verandering onderhevig was: geteisterd door Napoleontische oorlogen, in crises tengevolge van de Industriele revolutie, ten prooi aan onrust en dreiging aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Ten slotte werden ook de Ruslui zelf het tragische slachtoffer van de wereldgeschiedenis; de Russische revolutie was er de oorzaak van dat ze have en goed kwijtraakten. Nazaten van hen leven nog steeds in St. Petersburg.

De tocht werd soms gemaakt met de boot (vanaf Terschelling), maar vaker met paard en wagen. Ze deden ruim 14 dagen over de tocht.

In juli 1826 gaat Jacob Kruys mee. Hij is de 14-jarige zoon van Jan Kruys. Tijdens de reis houdt hij een reisdagboekje bij.

Op grond van die reisbeschrijving hebben we de route op de kaart gezet.

2 mei 2025

Foto boven gemaakt van Vriezenveens pand in Sint Petersburg. Mei 2012.

Over grenzen (Riga)

Vandaag om zes uur Nederlandse tijd vertrokken met de nieuwe Baltische treinverbinding van Vilnius via Riga naar Talinn. De trein is een voorloper op de Baltic Railway, waar de EU miljarden insteekt om de Baltische staten te koppelen aan Europa.

Het is nog even wennen. De trein gaat vijf minuten eerder dan aangekondigd. Gelukkig waren we met ons take away breakfast ruim op tijd, dus dat leverde geeen problemen op. De trein is half leeg, maar het bleek noodzakelijk zitplaatsen te reserveren. Waarom? Geen idee. Het kost vijf euro. En we moesten van plaats verwisselen. Het liefst rijden we vooruit met het raam links van ons. Nu rijden we achteruit met het raam rechts. Hoe ik nu een reservering moet doen voor de trein van Riga naar Talinn, dat is me nog een raadsel. De app geeft aan dat die kaartjes zijn uitverkocht. Daar geloof ik vooralsnog niks van.

Maar goed we hebben een heerlijk ontbijt, het is mooi weer en even na elf uur zijn we in Riga. Het landschap is net zo afwisselend als in Drenthe. En voorwaar: ik zag een windmolen. In Polen zag ik er ook al één met wieken. Hier in Litouwen een vervallen molen zonder wieken.

Overal in het landschap zie ik deze silo’s. Soms met een platform om de wagons af te vullen die dan naar elders vertrekken. Ik vermoed dat het graanopslag is. Op Google maps zie ik dat er op het terrein coöperaties zijn gevestigd.

Over de grens tussen Litouwen en Letland: Wat we merken is dat het spoorwegnet niet aansluit. Hadden we een heel stuk een snelle verbinding, ik dacht elektrisch. Nu boemelen we over een wiebelig dieselbaantje richting grens. Net over de grens met Letland blijkt nieuw spoor aangelegd en glijden we op een veel hogere snelheid richting Riga. Maar wel op diesel.

Bij aankomst in Riga hebben we gelijk een rondje gelopen over de markt, naar een gebouw uit de Russische tijd, naar de nieuwbouw van het station voor de nieuwe Baltic Railway en naar de synagoge. Bij het nieuwe station heb ik goed rondgekeken, want ik denk dat daar ook wel een dubbeltje EU geld van mij naar toe is gegaan. Al met al een mooie dag.

Morgen naar Kaliningrad. Althans naar de grens van de enclave van Rusland. Het is dan 1 mei.

30 april 2025

Over grenzen (Vilnius 2)

Vandaag een dagje Vilnius. Ik hou van treinen en met wie ik ben van boeken. Dat valt mooi te combineren in Vilnius wanneer het ook nog eens over politiek en de grens tussen Europa en Rusland gaat.

Eerst zijn we naar het monument voor de Baltic Way gefietst. Aan het eind van de tocht kwamen we op de begraafplaats terecht waar Baltische zielen begraven liggen. Deze twee plaatsen horen bij de gebeurtenissen die Jan Brokken in het boek Baltische zielen heeft beschreven. Hier staat dat nader uitgelegd.

Tussen door zijn we op het station geweest om het perron te fotograferen waar dagelijks vier treinen tussen Rusland en Kaliningrad passeren. Dagelijks gaat er een trein uit Sint Petersburg en een trein uit Moskou naar deze enclave. En weer terug. De treinen stoppen in Vilnius, maar niemand mag er in of uit. Het is een bizar gevolg van de verzelfstandiging van de Baltische staten in de jaren 90 van de vorige eeuw.

29 april 2025

Over grenzen (Vilnius)

Vandaag reizen we naar Vilnius en morgen zijn we daar de hele dag. Vandaag gaan we de grens van Polen en Litouwen over. Niet zomaar een grens: De Suwalki corridor. Deze geeft Rusland een verbinding tussen de enclave Kaliningrad en Wit Rusland. Het is niks dan bos en hekken. Er ligt niet meer dan een weg voor onderhoud. Verkeer tussen Rusland en Kaliningrad gaat over zee, door de lucht of per spoor. Op het station in Vilnius zullen we daar morgen foto’s van maken.

De Suwalki corridor, genoemd naar de plaats Suwalki. Het stationsgebouw staat op de foto boven aan de pagina.

Vandaag moesten we in Mockava overstappen omdat de spoorbreedtes in Litouwen / Rusland anders zijn dan in de EU. Het lijkt erop dat we binnen de EU dit soort problemen niet hebben. Dat is niet waar. Binnenkort rijden er in heel Zeeland geen treinen om het beveiligingssysteem van de treinen te testen naar Europese maatstaven. Alle landen binnen de EU hebben een verschillend systeem, zo vertelde een projectleider in mijn familie mij. Daar is nog heel veel werk te doen!

Hieronder het station van Mockava: waar we aankomen, overstappen op een te klein perron en waar we naar toegaan. De breedte van het spoor scheelt enkele centimeters, niet met het oog waarneembaar. Het Russische spoor is iets bredere dan het Europese spoor.


Hoe versterk je de grens tussen de EU en Rusland? Door hem militair sterk te maken. Tuurlijk met betonblokken enzo. Maar de EU doet dit ook door de Baltics bij Europa te betrekken. Van de forse investeringen in de infrastructuur maken wij vandaag gebruik. Toen Polen bij de EU kwam is het spoorwegnet fors verbeterd en nu wordt Rail Baltica aangelegd: een railverbinding tussen Warschau en de hoofdsteden van de Baltische staten. Deze miljarden investering moet ervoor zorgen dat de Staten dichter bij Europa komen, de bewoners op Europa gericht zijn en geïntegreerd raken. Bovendien zorgt de spoorlijn voor een verbinding tussen de drie hoofdsteden. Ook Finland en Helsinki gaan er over tien jaar van profiteren. Feitelijk heeft Rusland hetzelfde gedaan met het aanleggen van de Krimbrug. Zo is de Krim gericht op Rusland en niet meer op Oekraïne.

Het landschap onderweg vind ik wat saai. Het is vlak met bossen en weilanden. Het lijkt een beetje op Drenthe, vind ik.

28 april 2025

Over grenzen (Warschau)

Vandaag begonnen we met het overschrijden van de grens van Gelderland en Overijssel. Volgens Daniel Lohues zijn we nu aan de goede kant van de IJssel. Het Saksenland. Hij bezingt het op zijn manier in: kijk hier.

Vervolgens gingen we bij Oldenzaal de grens van Nederland en Duitsland over. Op schoolreisje naar Bentheim ging ik met de fiets over deze grens en vaak ging ik met de auto. Op molenexcursie ging ik zelfs met de bus deze grens over…. Niks bijzonders.

Ver voor Berlijn gingen we bij Helmstedt de oude oostgrens over en begint het gedoe. Oost en West verdeelt de wereld. Het is een politiek issue en we gaan die grens op deze vakantie vaak tegenkomen. Het is het thema van deze reis. Onze trein brengt ons naar Berlin Ostbahnhof.

De geschiedenis hangt hier aan de muur. Ostbahnhof heeft in de loop der jaren diverse namen gehad. Telkens waren er weer andere heersers en dienaren. Vanuit Ostbahnhof is het drie minuten lopen naar de “East side gallery”, een restant van de muur met veel kunst. We zijn er nog even heen gelopen.

We zijn dan Berlin Hauptbahnhof al gepasseerd en de tel kwijt van de grensoverschrijdingen. De restanten van de muur zien we vanuit de trein. We liepen er zelfs naar toe. Al vaker waren we in Berlijn en schreef ik er ook over. De stad is nu zonder grenzen. Een vrije stad, waar ik graag ben.

Nu gaan we door naar de Oder-Neissegrens, dé grens van het verdeelde Europa. We gaan er zonder controle over en kijken naar de rivier die vredig stroomt. We zijn in Polen en gaan door naar Warschau, de stad waar ooit het Warschaupact is opgericht en waar vorig jaar het getto van Warschau een onuitwisbare indruk achterliet. Dat nooit meer, hoopten we.

Nu slapen we in hetzelfde hotel als vorig jaar en gaan we snel door naar de Baltics, de Baltische staten. Kijken hoe het daar met de grenzen is.

27 april 2025

Over treinreizen (in Midden- en Noord-Europa)

Nadat we eerder een rondje Arnhem, Wenen, Praag, Berlijn hadden gemaakt zijn we vorig jaar van Arnhem naar Warschau, door naar Lublin en terug naar Berlijn en Arnhem gereisd.

Voor de reis naar Wenen en Praag hadden we een slaapplaats gereserveerd. Die hebben we nooit gezien. In Arnhem ging het al fout door de werkzaamheden tussen Arnhem en Oberhausen. Met de bus gingen we via het Gelredome richting Duitsland. Uiteindelijk kwamen we ’s ochtends vroeg in München aan via gewone treinen, zonder slaapplaats. Van Wenen naar Praag ging het goed en ook van Praag via Berlijn terug naar huis ging het okay.

Bij de volgende reis ging het in Duisburg mis. We gingen met de boemel vanuit Arnhem naar Duisburg. Daar viel onze trein met gereserveerde plaatsen uit. Een uur later dan gepland kwamen we aan in Berlin Ost-Bahnhof. Helaas vertrekt de trein naar Warschau om de twee uur, dus we kwamen twee uur later dan gepland in Warschau aan. Zo ’s avonds tegen tien uur was het broodje Kebab op het stationsplein van Warschau heerlijk. De reis naar Lublin en terug naar Berlijn ging goed. Ook de reis terug naar Arnhem na een paar dagen Berlijn was op tijd. Vanaf Hengelo met het boemeltje door Twente en vanaf Zutphen weer op tempo naar Arnhem.

En nu dus naar de Baltics en naar Lapland. Duitsland, Polen, Litouwen, Letland, Estland, Finland, Zweden, Denemarken en weer door Duitsland naar huis. Met een Interrailkaart kunnen we een aantal dagen vrij reizen. Het is een heel gedoe om alle treinen te vinden. Grootste probleem is het volstrekt ontbreken van eenduidigheid. Een hotel boeken, waar je maar wilt, kan in één app. Een vliegtuig boeken, waarheen je maar wilt, kan in één app of een veerboot boeken kan ook zonder problemen overal in Europa. Maar treinen? De Interrail-app biedt wel mogelijkheden, maar die zijn lang niet altijd duidelijk. Wil je reserveren, dan kan dat in Polen pas een maand van te voren. In Duitsland kan dat veel eerder. Soms kun je via de App reserveren, soms moet je naar de site van de spoorwegmaatschappij van het land. Om van Finland naar Zweden te gaan heb je een bus nodig, die niet aansluit op het Interrail systeem en die je dus apart moet betalen. Je gaat lopend de grens over tussen Tornio en Haparanda. Nu zijn we daar wel op zondag, wat het lastiger maakt, maar het is toch jammer. En op veel van die sites moet je inloggen. Hier kan nog veel verbeterd worden. Bijvoorbeeld het huren van een auto zou ook handig kunnen zijn, want boven de poolcirkel in Finland rijden geen treinen. Bij een hotelboeking kan dat eenvoudig.

Volgend jaar willen we via Hongarije, Bulgarije, Roemenië naar Istanboel in Turkijë. We hebben dan de hele nieuwe Oostgrens gedaan, zoals Irene van der Linde en Nicole Segers dat in 2004 deden. Mooi zou het zijn, wanneer we ooit een keer met de trein naar Kiev en Odessa zouden kunnen, maar dan moeten we eerst van Trump en Poetin af zijn. Dat zal nog wel even duren.

22 april 2025

De Ganges

In Zuid Amerika heb je de Rio Grande, in Noord Amerika de Missisippi, in Afrika de Zambezi, bij Arnhem de Rijn en hier in Patna de Ganges. Ganga noemen ze hem hier. De Ganges ontspringt ergens in de Himalaya. Onder andere de Kali Gandaki, waar we langs liepen op onze tocht in Nepal, komt uit in de Ganges. Zo schoon als hij daar lijkt, ze smerig is de rivier hier in Patna. Zagen we in Kagbeni blauwe luchten, hier zien we alleen smog. De zon is verdwenen. En dan moet je je nog bedenken dat ook nog Bangladesh de Ganges voor leven zorgt en pas daar de Indische Oceaan in stroomt.

Wij zijn hier in de droge tijd. Een beetje regenwater en een beetje smeltwater vult de rivierbedding. Deze rustige rivier wordt in de Monsoon een monster van geweld. Alles wat deze rivier tegenkomt, en dat is niet niks, stroomt ongezuiverd de oceaan in.

Op deze rivier varen we. Hier is de rivier dik twee kilometer breed met in het midden een eiland. Daarop is landbouw en worden zoals overal in India een paar koeien gehouden. Vaar je tien minuten terug naar de stad, dan kom je in een stad met in 2001 1,4 miljoen inwoners, waar ze een metro aan het bouwen zijn. Een groter contrast is niet mogelijk.

Dit contrast kan ik niet aan.

6 december 2023

Over grenzen

We zijn in India, Bihar, Patna. 300 kilometer van Pokhara en ongeveer 16 uur reizen in twee dagen. Wat een belevenis…. Eerst met gevaar voor eigen leven scheuren over de wegen in Nepal. Bijna iedere weg is ‘under construction’ of er is achterstallig onderhoud danwel er zijn bewuste verkeersremmende maatregelen. Een kilometer gewoon doorrijden is er niet bij.

Uiteindelijk kwamen we na zeven uur aan in Bīrganj, de Nepalese grensplaats. Er is volop actie en handel in alles. We lopen van ons hotel naar de grens ongeveer twee kilometer: om nooit te vergeten: een kind maakt huiswerk op de stoep, de auto’s en tuktuks toeteren onbegrijpelijk en het rauwe vlees van kippen, vissen en geiten hangt aan de muur.

De volgende dag gaan we de grens over… pffff. Praat nooit meer over een Nexit!!! Wat een bureaucratisch gebeuren. Eerst uitchecken in Nepal. De man die het stempel moet zetten is er nog niet en komt even later op de brommer. Dan inchecken in India. Bijna dezelfde procedure als op het vliegveld: foto, vingerafdrukken, maar hier was ook een groot boek. Het leek op het grote boek van Sinterklaas. Het was tenslotte 4 december… Al onze credentials werden er en detail in opgeschreven. Je snapt er niks van.

Uiteindelijk de eerste grens over. In India. Was het in Bīrganj druk, hier in Raxaul was het een compleet gekkenhuis. Direct werd ik te pakken genomen, ik hou het netjes, door de tuktuk chauffeur die geen wisselgeld had. Gelukkig waren we op tijd op het station. De trein in. We hadden gereserveerde plaatsen voor een habbekrats. We zaten goed en konden mooi het Indiase land zien. Het voldeed volledig aan het beeld dat we hadden. Mensen op het land aan het werk, motoren voor de spoorwegovergangen, veel mensen in de dorpen en steden en ongelofelijk veel plastic.

Vervolgens in Patna kwamen we in ‘Bollywood’ sferen in het hotel voor de bruiloft. Ik stap over een grens in een wereld die ik nog niet ken.

We gaan het meemaken!!

5 december 2023

Afscheid van Pokhara

Pokhara is een stad met minstens twee gezichten. Aan de ene kant heb je de stad, waar door Nepali gewoon geleefd wordt. Aan de andere kant heb je Lakeside. Hier kun je alles vinden, vooral ook wat je niet nodig hebt.

Pokhara zelf is zo groot als Utrecht. Een paar wegen doorsnijden de stad. Het is gewoon een derde wereld stad met veel viezigheid en grote verschillen in welvaart tussen mensen. Armoede maar ook gewone handel. Het is geen mooie stad. Gisteren liepen we er tien kilometer doorheen. Af en toe kom je nog oude pandjes tegen, maar het meeste is nog geen veertig jaar en vaak nog geen tien jaar oud.

Dan Lakeside. De naam zegt het al. Het ligt aan een meer en daar kun je met bootjes op varen. Er is een wandelpad langs het meer, waar mensen allerlei waar aanbieden. Van orange juice tot kralen. Het is er aangenaam toeven. Je kunt heerlijk op een terras zitten, flaneren en noem maar op. Er zijn talloze winkeltjes en er lopen mensen overal vandaan: Chinezen, Europeanen, Australiërs. Russen heb ik er niet veel gezien.

Vandaag zijn we hier voor het laatst. Het is een heldere dag en je kunt vanaf het voetpad langs het meer de bergen zien. Echt, mooier wordt het niet.

2 december 2023.