Het voelt apart om in Kars rond te lopen. Het regent pijpenstelen. We lenen twee paraplu’s van de hotelbaas, een vriendelijke man. Het hotel is net als de stad: niet veel soeps. Dan had ik maar een luxer hotel moeten boeken. Veel op straat is kapot.
Kars is Turkije. Maar de stad was tot 1917 onderdeel van Rusland. De tsaren zijn geweest. Er is een heuse kerk gebouwd als dank voor de soldaten die het leven hebben gelaten voor Rusland. We zagen dat ook in Sofia, Bulgarije. We zien veel Russische huizen. Baltische architectuur wordt dat genoemd.
We gaan naar café Pushkin, beroemd en berucht. Pushkin is een Russische schrijver die door de tsaren is verguisd. Door Poetin is hij in de armen gesloten, maar zou hij nu hebben geleefd, zou hij waarschijnlijk ook in de gevangenis zijn terecht gekomen. Ik lees zijn gedicht: ode aan de vrijheid. Ik lees, zoals ik alles lees: snel en vluchtig. Maar ik lees dat recht voor oorlog gaat.
We lunchen in het Pushkin café met de twee stellen die we in de trein hebben ontmoet. Het zijn leuke lui, geïnteresseerd in ons en wij in hen en praten over Turkije, Armenië en Rusland.
Na het café Pushkin zoeken we de Russische kerk op. Deze blijkt omgebouwd tot moskee. Russische elementen zijn eraf gehaald en er zijn twee minaretten aangebouwd. We lopen tijdens een middaggebed even binnen. Geen probleem. Maar het is wel gek dat zo’n religieus gebouw zomaar een bestemming krijgt in een andere religie.
Wanneer je foto’s van Kars opzoekt, dan is de eerste foto die je ziet van een Armeense kerk. De kerk is 1000 jaar oud. Deze kerk heeft hetzelfde lot ondergaan als de Russische kerk. Door de Russen zijn er kleine toevoegingen gedaan aan het oorspronkelijke bouwwerk. Maar toen de Russen weg waren, is de kerk omgebouwd tot moskee en functioneert zo vandaag. Op Wikipedia kun je meer lezen over deze kerk.
Overmorgen gaan we naar Akdamar bij Van, daar is nog een zeer oude Armeense kerk met mooie inscripties.
We zijn vorig jaar in Noorwegen bij Kirkenes bij de Russische grens geweest. Hier voelt het alsof we even in het Rusland van een dikke eeuw geleden zijn binnengelopen. Voor mij ongelofelijk.
19 mei 2026
2025: Over grenzen (Arnhem Kirkenes)
2026: Naar Turkije (Arnhem Kars)